در مسئله بداء و در مسئله مذهب اصيل شيعه و عبد اللّه بن سبأ يهودى و مسئله نسبت شرك دادن به آنها و صدها مسئله دروغين كه قلم از بيان آنها شرم دارد و . . . از اين قبيل است . و باز مىبينيم كه از پيشينيان كتابها و مقاله‌هايى ، به يادگار مانده است كه عالمان و پژوهشگران تيزبين در قرنهاى بعدى با واقع‌بينى بيشترى ، آنها را به نقد كشيده و آيندگان را در جريان انحرافهايى عمدى و يا غير عمدى گذشتگان قرار داده‌اند كه براى هر محقق نقادى از ارزش بسيار بالايى برخوردار است . البته گاهى نيز گرايشهاى : شخصى ، اعتقادى ، ناسيونالستى و عداوت‌ها و يا علاقمندى قبيله‌اى حوادث بزرگى را آفريده و مسير تاريخ را يكصد و هشتاد درجه تغيير داده است ، نويسندگان گاهى تحت فرمان سلاطين و يا تحت تأثير گرايش‌هاى قومى ، مذهبى ، حقايق را وارونه نشان داده و دست به تحريف حقايق دراز كرده‌اند « 1 » . در هر صورت ، پژوهشگران سه‌گانه ، به دليل اشتراك در اسم ، براى بسيارى از نگارندگان اسلامى مشتبه گشته و باعث سردرگمى ديگران و داورى غير واقعى شده است . اينك معرفى سه شخصيت علمى مذكور . ابو مسلم اصفهانى معروف پژوهشگر نخست ، همان فرد مورد نظر ما ، قهرمان جسور و بىپاك نظريّه انكار نسخ در قرآن قرن سوم هجرى است ، او كه داراى تأليفات بسيارى است ، از جمله تفسير : « جامع التأويل . . . » و « الفسخ على من أجاز النسخ » وى در تمامى نوشتارش از مكتب اعتزال دفاع كرده و نظريّه « نسخ » را هم در تفسيرش و همچنين در كتاب ديگرش « الفسخ . . . » منكر شده و بر آن پافشارى مىنمايد ، هموست كه از طرف

--> ( 1 ) دفاعياتى كه محمد خضرى بك از يزيد ، در جريان عاشوراى حسينى - عليهم السلام - مىنمايد از اين باب است ، رجوع شود به حضرى بك ، الدولة الاسلامية ، ج 1 ، چاپ ، مصر : المكتبة التجارية الكبرى ، صص 127 - 130 .